Jadwiga Kowalska · pracownia ikon · Częstochowa
Nie maluje — pisze. Na drewnianej desce, tradycyjną techniką tempery jajecznej, warstwa po warstwie, od ciemności do światła. Tak, jak w klasztorze na Synaju w VI wieku.
O mnie
Pisanie ikon jest dla mnie jak odkrywanie nieznanych lądów.
Wszystko zaczęło się w Bieszczadach — od starych ikon, które urzekły ją na tyle, że po trzydziestu siedmiu latach przerwy sięgnęła po pędzel. Warsztaty Drogi Ikony w Falenicy zaznajomiły ją z tematem i techniką. Później było wiele lat całkowicie samodzielnych zmagań, poszukiwań i pracy w ciszy pracowni.
Pierwsza ikona — Mandylion na tekturce — powstała w styczniu 2011 roku. Niemal wszystko, co powstało od tamtego czasu, można obejrzeć w galerii: wizerunki Chrystusa, Bogurodzicy, aniołów i świętych. Ikony trafiają najczęściej do bliskich — na chrzest, Pierwszą Komunię, ślub. „Mam nadzieję, że są nie tylko pamiątką, ale Przekazem.”
Technika · tempera jajeczna na desce
Tempera jajeczna to jedna z najstarszych, żywych technik malarskich. Ikona powstaje wskutek starannego nakładania na siebie cienkich, półprzezroczystych warstw tempery na białym lewkasie, który rozświetla wzajemnie przenikające się kolory.
Najczęściej lipowa, bo lekka. Klejona w specjalny sposób przez doświadczonego stolarza, wzmocniona szpongami; w polu wybrany kowczeg.
Spoiwem jest żółtko — emulsja, która wiąże pigment cienką, matową i niezwykle trwałą warstwą. Nie da się jej rozcierać jak oleju: schnie w kilka minut, więc każdy ruch pędzla musi być zdecydowany. Światło nie leży na farbie — przychodzi od spodu, z lewkasu, i przebija przez kolejne laserunki. Dlatego ikony z klasztoru św. Katarzyny na Synaju, pisane w VI wieku, do dziś zachwycają żywymi barwami.
Tempera jajeczna jest ulubioną techniką Jadwigi Kowalskiej. „Jest to pewnie nie najłatwiejsza technika, ale zgodna z wielowiekową tradycją.”
Najczęściej używa się desek lipowych, bo są bardzo lekkie; nadają się też inne drzewa liściaste, ale nie iglaste, które wydzielają żywice. Po deskę litą sięga się rzadko, i to tylko po bardzo starą. Jadwiga Kowalska maluje na deskach klejonych w specjalny sposób przez doświadczonego stolarza, żeby drewno równo pracowało. Deskę wzmacniają szpongi, a w polu wybrany jest kowczeg: płytkie wgłębienie, które ma przyjąć wizerunek.
Lniane płótno przeklejone klejem skórnym. Scala deskę z gruntem i zapobiega naprężeniom drewna.
Kreda i klej, nakładane w kilkunastu cienkich warstwach, potem szlifowane do gładkości kości. Biały grunt, który pomoże rozświetlić ikonę.
Kontury przeniesione na grunt i delikatnie wyryte, by przetrwały pod kolejnymi warstwami farby.
Czerwony bolus, a na nim płatek złota 24 kt polerowany agatem „na błysk”. Ciepły ton złota to prześwitująca czerwień glinki.
Ciemna, oliwkowa podmalówka karnacji. Malowanie twarzy zaczyna się od ciemnych warstw.
Coraz jaśniejsze warstwy tempery — od ochr po biel. Ikona nie jest doświetlana; światło jest w niej budowane.
Imię postaci i skróty: IC XC, MP ΘΥ. Dopiero nazwana ikona jest ikoną — bez napisu pozostaje obrazem.
Werniks scala warstwy i pogłębia barwy. Zamówioną ikonę można odebrać zaraz po zakończeniu malowania i umówić werniksowanie na później.
Symbolika
Materiały, kolory, gesty, układ dłoni, architektura, perspektywa — nic nie jest przypadkowe. Ikona jest nieodłączną częścią liturgii: pośredniczy między modlącym się a tym, kogo przedstawia.
W hierarchii kolorów w ikonie złoto zajmuje pierwsze miejsce. Oznacza samego Boga, jasność Bożej Chwały, niestworzoną światłość. Dlatego złotem zaznacza się nimby i tło.
Czerwień – kolor króla-władcy-Boga. Czerwień oznacza ziemską, ludzką naturę, krew, życie, męczeństwo, cierpienie.
Niebo, życie niebiańskie, nieosiągalność tajemnicy, głębia objawienia.
Ochra żółta lub złota/złocista – kolor żółty, podobnie jak złoty, w ikonie symbolizuje łaskę Ducha Świętego, boskie światło, prawdę.
Życie wieczne, wieczne kwitnienie, kolor Ducha Świętego, duchowe męstwo, nadzieja.
Czystość i przemienienie, nieskalaność, wspólnota ze światem boskim, kolor szat aniołów i Chrystusa.
Kolor gołej ziemi, tego co czasowe i nietrwałe, mówi o ludzkiej naturze podległej śmierci.
Kolor zła i śmierci, symbol grobu i otchłani piekielnej, ale i tajemnicy.
Linie nie zbiegają się w głębi obrazu, lecz przed nim — w oku patrzącego. To nie my patrzymy na ikonę; ikona patrzy na nas.
Krąg światła wokół głowy oznacza świętość. Nimb z wpisanym krzyżem należy wyłącznie do Chrystusa.
Uniesiona dłoń błogosławi, otwarta — przyjmuje. Palce błogosławiącej dłoni układają się w litery imienia: IC XC.
Wizerunki · układ ikonostasu
Dziesięć kategorii z galerii artystki — 176 prac od 2011 roku — ułożonych jak ikony w ikonostasie: Chrystus pośrodku, Bogurodzica po Jego prawicy, wokół aniołowie, święci i święta. Pod nimi „Malowanie od kuchni” — zajrzenie do pracowni w trakcie malowania. Kliknięcie otwiera kategorię w archiwum poniżej: każda praca z galerii, z opisem artystki i wszystkimi zdjęciami.
Archaniołowie Michał i Gabriel, Anioł Stróż, Sen św. Józefa
Włodzimierska, Częstochowska, Ostrobramska, Pięknej Miłości, Nieustającej Pomocy, Pneumatofora…
Pantokrator, Mandylion, Święty Keramion, Chrystus z Cefalù, Dobry Pasterz, Najwyższy Kapłan — wizerunki Zbawiciela z nimbem krzyżowym.
Mikołaj, Marcin z Tours, Mamas z Cezarei, Jacek, Zuzanna, Piotr Apostoł, Anna z Faras, Efrem Syryjczyk…
Chrzest Chrystusa, Zwiastowanie, Zmartwychwstanie, Ukrzyżowanie, Boże Narodzenie
Trójca Święta, Sofia Mądrość Boża, Uzdrowienie niewidomego od urodzenia
Wg Vuškovicia z Wawelu, Fra Angelico, Memlinga, Lochnera — gotyk i renesans temperą
Jezus, Maryja i Józef — najczęstszy dar na chrzest i ślub
Króliki dla Marcinka i Michalinki, Puchacz — tempera poza kanonem
Reliefy wybijane w blasze — Mandylion, Koniki morskie, Chrystus Frasobliwy. Inny materiał, ten sam język znaków.
Zaglądanie do pracowni w trakcie malowania: rysunek na lewkasie, złoto, pierwsze warstwy tempery — Chrystus Dobry Pasterz, Madonna w ogrodzie różanym, Salvator Mundi, niedokończona Święta Zuzanna…
Archiwum · wszystkie prace
214 prac w dwunastu działach — tak jak w galerii artystki. Przy każdej: wszystkie zdjęcia, opis, historia wykonania, data, czas i miejsce powstania oraz technika, w jej brzmieniu.
„Malowanie od kuchni” i „Dostępne od ręki” to osobne działy galerii, więc część prac występuje też w innej kategorii.
Od ręki · Na zamówienie
Od ręki
Można je obejrzeć, zapytać o wymiar i zabrać od razu. Lista zmienia się — o aktualną dostępność najlepiej zapytać.
Na zamówienie
Na chrzest, Pierwszą Komunię, ślub, urodziny. Z rozmową o wizerunku — i z modlitwą w intencji tego, dla kogo powstaje.
Najczęściej klient ma już upatrzony wzór; wspólnie omawiamy szczegóły, czasem proponuję alternatywę.
Pytam o osobę, dla której ikona ma powstać, aby móc modlić się w jej intencji w trakcie pracy.
Tempera nie znosi pośpiechu. Warstwa po warstwie, w ciszy.
Po zakończeniu malowania. Werniksowanie można umówić na później.
Kronika
Wybrane wydarzenia z piętnastu lat pracy — od pierwszego Mandylionu do własnych warsztatów pisania ikon.
Kontakt
Osoby chcące się skontaktować proszę o wiadomość — telefon lub e-mail. Zapytanie o ikonę na zamówienie można też wysłać przez formularz.
